Lawenda w ogrodzie – która przezimuje w Polsce, gleba, cięcie i rozmnażanie

Do gruntu w Polsce nadaje się przede wszystkim lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia) i jej odmiany – to najbardziej mrozoodporna grupa lawend. Lawenda francuska (L. stoechas) jest dużo wrażliwsza i najpewniej uprawiać ją w donicy, zimując w miejscu bez mrozu. Każda lawenda potrzebuje pełnego słońca i bardzo przepuszczalnej gleby, bo zimą częściej zabija ją woda stojąca przy korzeniach niż sam mróz. Przycina się ją po kwitnieniu i lekko wiosną, ale nigdy do starego, zdrewniałego drewna.

Lawenda wąskolistna czy francuska

RHS opisuje lawendę wąskolistną i jej mieszańce jako najbardziej odporne lawendy, które w przepuszczalnej glebie mogą zimować na zewnątrz. Lawendę francuską i pokrewne gatunki zaleca uprawiać w pojemnikach i przenosić na zimę w miejsce bez mrozu, na przykład do szklarni. W polskim klimacie, z ostrzejszymi zimami niż na Wyspach, ta różnica jest jeszcze wyraźniejsza.

Osobną grupą jest lawenda pośrednia (L. × intermedia), mieszaniec lawendy wąskolistnej, o większych krzewach i dłuższych kwiatostanach. RHS zalicza ją do roślin odpornych, ale w chłodniejszych regionach Polski bezpieczniej traktować ją jak lawendę wąskolistną wymagającą okrycia.

Nawet lawenda wąskolistna nie jest w Polsce w pełni odporna. Związek Szkółkarzy Polskich w opisie odmiany ‘Hidcote’ określa ją jako roślinę „niezupełnie odporną na mróz” i zaleca okrywanie stroiszem na wschodzie i w centrum kraju.

Stanowisko i gleba – drenaż przede wszystkim

Według RHS lawenda potrzebuje dużo słońca i szybko przesychającej gleby. Najlepiej rośnie w glebie ubogiej lub umiarkowanie żyznej, także wapiennej i zasadowej, a nie poradzi sobie w ciężkiej glinie ani w miejscu, gdzie zimą stoi woda. ZSzP dodaje, że najlepiej rośnie na glebach wapiennych, przepuszczalnych, w miejscach ciepłych, słonecznych i zacisznych, a przy tym bardzo dobrze znosi suszę.

Co zrobić, jeśli ogród ma ciężką, gliniastą ziemię:

• posadzić lawendę na podwyższonej rabacie lub skarpie, gdzie woda szybko spływa,
• wymieszać ziemię w miejscu sadzenia z grubym piaskiem lub drobnym żwirem,
• nie ściółkować wokół krzewów korą, która trzyma wilgoć przy szyjce korzeniowej – lepiej sprawdza się żwir,
• nie nawozić obficie – w żyznej ziemi lawenda rośnie luźno, słabiej pachnie i gorzej zimuje.

Sadzenie

RHS zaleca sadzić lawendę w kwietniu lub maju i nigdy zimą, gdy młode rośliny łatwo gniją w zimnej, mokrej ziemi. W Polsce rozsądnie jest poczekać, aż minie ryzyko silniejszych przymrozków, co w części kraju, zwłaszcza na wschodzie i w terenach górskich, następuje później. Sadzenie wiosenne daje roślinie cały sezon na ukorzenienie się przed pierwszą zimą. Późnojesienne sadzenie jest najbardziej ryzykowne.

Odstępy podawane przez RHS:

• około 90 cm między roślinami sadzonymi w grupach (dotyczy większych odmian),
• około 30 cm przy obwódkach i niskich żywopłotach.

Niskie odmiany wąskolistne, które według ZSzP dorastają do około 0,5 m wysokości i podobnej średnicy, można sadzić gęściej niż duże lawendy pośrednie – zawsze warto sprawdzić szerokość podaną dla odmiany.

Cięcie – kiedy i jak, żeby nie zniszczyć krzewu

Najważniejsza zasada: lawenda słabo wybija nowe pędy ze starego, zdrewniałego drewna. RHS ostrzega, by nie ciąć w zdrewniałe, bezlistne części pędów. Krzew przycięty zbyt nisko może już nie odrosnąć.

Po kwitnieniu (koniec lata)

RHS zaleca przycinać lawendę co roku pod koniec lata, zaraz po przekwitnięciu, usuwając przekwitłe łodyżki kwiatowe oraz około 2,5 cm ulistnionych przyrostów. ZSzP również zaleca przycinać suche kwiatostany po kwitnieniu. Ścięte kwiaty można suszyć w pęczkach.

Nie należy ciąć zbyt późno jesienią – świeże przyrosty nie zdążą przed zimą zahartować się.

Wiosną

ZSzP zaleca wiosną przyciąć krzewy, usuwając wszystkie przemarznięte fragmenty, i podkreśla, że regularne coroczne cięcie utrzymuje zwarty pokrój, dzięki czemu rośliny nie rozkładają się pod ciężarem śniegu lub deszczu.

Praktycznie: zaczekaj, aż krzew ruszy i będzie widać, gdzie zaczynają się żywe, zielone pędy. Skracaj tylko te części, na których zostaną liście lub pąki.

Stara, „łysa” lawenda

Krzew, który przez lata nie był przycinany, ma zdrewniałe, nagie dołem pędy i rozkłada się na boki. Silne cięcie zwykle go nie odmłodzi. Bezpieczniej jest ukorzenić sadzonki z takiej rośliny i po roku lub dwóch zastąpić ją młodymi egzemplarzami.

Rozmnażanie lawendy

RHS opisuje dwie główne metody.

Sadzonki pędowe – najpewniejszy sposób zachowania cech odmiany:

• sadzonki zielne lub półzdrewniałe pobiera się wczesnym latem do połowy lata, najlepiej z młodych roślin,
• sadzonki zdrewniałe można pobierać po kwitnieniu, późną jesienią,
• sadzonki ukorzenia się w lekkim, przepuszczalnym podłożu, utrzymując umiarkowaną wilgotność.

W polskich warunkach letnie sadzonki mają przewagę: młode rośliny zdążą się ukorzenić i wzmocnić przed zimą. Pierwszą zimę najlepiej spędzają w doniczkach w chłodnym, jasnym miejscu.

Siew nasion – nasiona zbiera się z suchych kwiatostanów późnym latem, przechowuje przez zimę i wysiewa wiosną. Siewki odmian zwykle nie powtarzają dokładnie cech rośliny matecznej, więc ta metoda sprawdza się raczej przy gatunku niż przy konkretnej odmianie.

Zimowanie

• Lawenda wąskolistna w gruncie: na wschodzie i w centrum kraju ZSzP zaleca okrycie stroiszem. Jego zadaniem jest przede wszystkim ochrona liści przed zimowym słońcem i wiatrem, które wysuszają roślinę, a nie „ogrzewanie” krzewu.
• Lawenda w donicy: podłoże w pojemniku przemarza szybciej niż ziemia w ogrodzie. Donicę trzeba osłonić i ustawić w miejscu osłoniętym od wiatru albo przenieść do chłodnego, jasnego pomieszczenia.
• Lawenda francuska: RHS zaleca zimowanie w miejscu wolnym od mrozu.

Częste pytania

Dlaczego lawenda zgniła przez zimę? Najczęstszą przyczyną jest mokra, ciężka gleba lub ściółka trzymająca wilgoć przy szyjce korzeniowej. Mróz jest groźniejszy dla rośliny siedzącej w mokrej ziemi.

Czy lawendę trzeba podlewać? Świeżo posadzoną – tak, do czasu ukorzenienia. Starsze krzewy w gruncie dobrze znoszą suszę i zwykle nie wymagają podlewania poza długimi okresami bez deszczu. Lawendy w donicach podlewa się regularnie, ale bez zalewania.

Czy można przyciąć lawendę jesienią? Lekkie przycięcie zaraz po kwitnieniu – tak. Silne cięcie późną jesienią – nie.