Kompostownik – jak założyć, co kompostować i jak dostać zniżkę za śmieci

Żeby założyć kompostownik, wystarczy wybrać półcieniste, przepuszczalne miejsce na gołej ziemi, ustawić skrzynię lub kompostownik z tworzywa (albo usypać pryzmę) i układać w nim na przemian odpady „zielone” – wilgotne, bogate w azot – i „brązowe” – suche, bogate w węgiel. Kompost potrzebuje powietrza i umiarkowanej wilgoci, a nie przyjmuje mięsa, kości, tłuszczu ani odpadów skażonych. Jeśli mieszkasz w domu jednorodzinnym i kompostujesz bioodpady, gmina ma obowiązek obniżyć ci opłatę za odbiór śmieci – trzeba to zgłosić w deklaracji.

Gdzie postawić kompostownik

Miejsce ma większe znaczenie, niż się wydaje:

• Półcień – w pełnym słońcu pryzma szybko przesycha, w głębokim cieniu i zimnie rozkład zwalnia.
• Bezpośrednio na gruncie – kontakt z ziemią pozwala odpływać nadmiarowi wody i ułatwia dostęp dżdżownicom oraz mikroorganizmom. Jeśli boisz się gryzoni, połóż na dnie drobną siatkę metalową.
• Dojście z taczką – kompost trzeba co jakiś czas przerzucić i wybrać, więc zostaw wygodny dostęp z dwóch stron.
• Z dala od okien sąsiada i studni – dobrze prowadzony kompost nie powinien przykro pachnieć, ale przy błędach (za mokro, za dużo trawy) zapach się pojawia. Szczegółowe wymagania, w tym ewentualne odległości, może określać regulamin utrzymania czystości i porządku twojej gminy – ustawa pozwala radzie gminy zapisać w nim wymagania dotyczące kompostowania w kompostownikach przydomowych. Sprawdź go na stronie urzędu.

Najwygodniejsze są dwie komory obok siebie: do jednej dokładasz świeże odpady, w drugiej dojrzewa kompost.

Co wrzucać, a czego nie

Do kompostownika nadają się:

• obierki i resztki warzyw oraz owoców, fusy z kawy i herbaty, skorupki jaj,
• skoszona trawa (cienkimi warstwami), liście, przekwitłe kwiaty, chwasty bez nasion,
• rozdrobnione gałązki, słoma, trociny z nielakierowanego drewna, tektura i papier bez nadruku foliowego.

Do kompostownika nie wrzucaj:

• mięsa, ryb, kości, tłuszczów i resztek dań – wabią szczury i gniją,
• odchodów psów i kotów oraz zużytego żwirku,
• roślin chorych (np. z zarazą, mączniakiem) i chwastów z dojrzałymi nasionami lub rozłogami (perz, powój),
• popiołu z węgla, drewna malowanego lub impregnowanego, kolorowych gazet, folii i tworzyw – także „biodegradowalnych” worków, jeśli producent nie przewiduje ich kompostowania w warunkach przydomowych.

Pamiętaj, że to, co uznajesz za bioodpady kompostowane na miejscu, a co oddajesz do brązowego pojemnika, może doprecyzowywać regulamin gminy.

Proporcje węgla i azotu, czyli zielone i brązowe

Mikroorganizmy rozkładające materię potrzebują węgla jako źródła energii i azotu do budowy komórek. Węgla zużywają kilkadziesiąt razy więcej niż azotu. Opracowanie University of Illinois Extension wskazuje, że rozkład przebiega sprawnie, gdy początkowy stosunek węgla do azotu (C:N) wynosi około 30:1, a wyraźnie zwalnia przy wartościach znacznie wyższych.

Nie musisz niczego liczyć. W praktyce wystarczy zasada:

• Zielone (dużo azotu, mało węgla): skoszona trawa, resztki kuchenne, świeże chwasty. Na przykład resztki jedzenia mają C:N rzędu 15:1, a trawa około 19:1 według tabel tego samego opracowania.
• Brązowe (dużo węgla): suche liście, słoma, rozdrobnione gałęzie, tektura, trociny.

Mieszaj je tak, by żadna grupa nie dominowała. Objawy błędu są łatwe do rozpoznania:

Wilgotność sprawdzisz dłonią: masa powinna przypominać wyciśniętą gąbkę.

Prowadzenie kompostu krok po kroku

1. Na dno połóż kilkunastocentymetrową warstwę grubszych gałązek – poprawi przewiewność.
2. Dokładaj odpady warstwami, przekładając zielone brązowymi. Duże kawałki rozdrabniaj – im mniejsze, tym szybszy rozkład.
3. Co kilka tygodni w sezonie przerzucaj pryzmę widłami, by ją napowietrzyć.
4. W suche lato podlewaj, w deszczową jesień przykrywaj.
5. Dojrzały kompost jest ciemny, sypki i pachnie leśną ziemią. Przesiej go przed użyciem, a większe kawałki odrzuć z powrotem do kompostownika.

Tempo zależy od materiału, pory roku i tego, jak często przerzucasz pryzmę – w chłodnym półroczu rozkład wyraźnie zwalnia.

Ulga w opłacie za odpady – podstawa prawna

Zniżka za kompostownik wynika bezpośrednio z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach:

• Art. 6k ust. 4a – rada gminy, w drodze uchwały, zwalnia w części z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi właścicieli nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi, którzy kompostują bioodpady w kompostowniku przydomowym. Zwolnienie ma być proporcjonalne do zmniejszenia kosztów gospodarowania odpadami. To obowiązek gminy, ale wysokość zniżki ustala każda rada gminy w swojej uchwale – dlatego w różnych gminach jest różna.
• Art. 6m ust. 1b pkt 7 – rada gminy, ustalając wzór deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, może w niej wymagać informacji o posiadaniu kompostownika przydomowego i kompostowaniu w nim bioodpadów. W praktyce oznacza to, że aby skorzystać ze zniżki, składasz nową lub zmienioną deklarację w urzędzie gminy, na wzorze obowiązującym w twojej gminie.
• Art. 6k ust. 4b i 4c – jeśli gmina stwierdzi, że osoba, która zadeklarowała kompostowanie, nie ma kompostownika, nie kompostuje w nim bioodpadów albo nie pozwala na oględziny nieruchomości, wójt (burmistrz, prezydent miasta) w drodze decyzji stwierdza utratę prawa do zwolnienia od pierwszego dnia miesiąca, w którym to stwierdzono. Ponownie ze zwolnienia można skorzystać nie wcześniej niż po 6 miesiącach od uprawomocnienia się tej decyzji i po złożeniu nowej deklaracji.
• Art. 10 ust. 2c – kto wbrew złożonej informacji nie ma kompostownika lub nie kompostuje w nim bioodpadów, podlega karze grzywny.

Gmina może też w regulaminie zwolnić właścicieli kompostujących bioodpady z obowiązku posiadania pojemnika lub worka na te odpady – w całości lub w części (art. 4 ust. 2a pkt 4). Czy tak jest u ciebie, sprawdzisz w regulaminie lub w urzędzie.

Najczęstsze błędy

• Sama trawa w dużej ilości – zbija się w beztlenową, cuchnącą warstwę. Dodawaj ją cienko i mieszaj z liśćmi lub gałązkami.
• Kompostownik na betonie lub kostce – woda nie ma ujścia, brakuje kontaktu z organizmami glebowymi.
• Resztki mięsa i obiadów – to najprostsza droga do gryzoni.
• Deklaracja bez kompostowania – zniżka bez faktycznego kompostowania grozi utratą zwolnienia i grzywną.

Pytania praktyczne

Czy kompostownik musi być kupiony? Ustawa nie określa jego rodzaju. Gmina może opisać wymagania w regulaminie, więc przed złożeniem deklaracji sprawdź, czy np. pryzma bez obudowy jest u ciebie akceptowana.

Co z liśćmi orzecha włoskiego i dębu? Rozkładają się wolniej, dlatego lepiej je rozdrobnić i mieszać z innymi materiałami, a nie układać grubą warstwą.

Czy zimą kompost działa? Rozkład zwalnia, ale możesz nadal dokładać odpady kuchenne, przykrywając je liśćmi. Wiosną pryzmę warto przerzucić.