Jak przygotować ogród do zimy? Listopadowe prace krok po kroku

Przygotowanie ogrodu do zimy sprowadza się do kilku prac wykonanych we właściwej kolejności. Najpierw porządnie podlewa się rośliny zimozielone, póki gleba nie zamarzła. Później, po pierwszych przymrozkach, gdy rośliny przeszły w stan spoczynku, okrywa się te wrażliwe: róże wielkokwiatowe, hortensje ogrodowe, lawendę i młode, niedawno posadzone krzewy. Do tego dochodzą ostatnie koszenie trawnika, zgrabienie liści, zabezpieczenie oczka wodnego, opróżnienie węży i kranów ogrodowych oraz przestawienie donic w osłonięte miejsce. Kalendarz to tylko orientacja: decyduje pogoda w Twoim regionie.

Kiedy okrywać rośliny – po przymrozkach, nie przed nimi

Najczęstszy błąd to okrywanie za wcześnie. Roślina pod szczelną osłoną w ciepły listopadowy dzień zaparza się, a wilgoć sprzyja chorobom. Ogród Botaniczny w Chicago, w klimacie z mroźnymi zimami, zaleca kopczykowanie róż dopiero po kilku dniach z temperaturą poniżej zera, gdy rośliny są już w spoczynku. Ta sama logika obowiązuje w Polsce.

Termin zależy od regionu:

• zachód kraju i duże miasta – trwałe przymrozki przychodzą zwykle później, a ostre zimy zdarzają się rzadziej, więc z okrywaniem można poczekać dłużej,
• wschód, północny wschód i tereny podgórskie – mrozy przychodzą wcześniej i są silniejsze, a osłony potrzebuje więcej gatunków,
• ogród na otwartej, wietrznej działce – nawet na zachodzie warto okryć rośliny staranniej niż w zacisznym ogrodzie otoczonym budynkami.

Prosty sprawdzian: liście z krzewów liściastych opadły, a w prognozie są kolejne noce z mrozem. Wtedy jest czas na kopczyki i stroisz. Poradnik SODR przypomina, że okrycia trzeba potem kontrolować przez całą zimę, bo wiatr potrafi je zerwać.

Co okryć i czym

Róże

Kopczyk chroni szyjkę korzeniową i dolne pąki, z których róża odbija wiosną, nawet jeśli wyższe części pędów przemarzną. Ogród Botaniczny w Chicago zaleca kopiec o wysokości około 20–25 cm z ziemi, kompostu, rozdrobnionych liści lub gałązek iglaków. Ważna uwaga z tego samego poradnika: róż nie przycina się jesienią, bo rany nie zdążą się zabliźnić przed mrozem. Ziemię na kopczyk lepiej przynieść z innego miejsca, niż wygrzebywać spod krzewu i odsłaniać jego korzenie.

Hortensje ogrodowe

Związek Szkółkarzy Polskich podaje, że we wschodnich i centralnych rejonach kraju hortensja ogrodowa wymaga przed zimą starannego zabezpieczenia pędów, a w zachodnich województwach zwykle dobrze zimuje. Chodzi o pąki kwiatowe na szczytach zeszłorocznych pędów: jeśli przemarzną, krzew przez cały sezon nie zakwitnie. Dlatego hortensji ogrodowej nie przycina się jesienią, a suche kwiatostany zostawia do wiosny. Szczegóły opisujemy w artykule o cięciu i zimowaniu hortensji ogrodowej. Hortensja bukietowa jest mrozoodporna i okrycia nie potrzebuje.

Lawenda

Lawenda wąskolistna to według Związku Szkółkarzy Polskich roślina „niezupełnie odporna na mróz”. Na wschodzie i w centrum kraju zaleca się okrywanie jej stroiszem, a zimowa ochrona ma przede wszystkim chronić liście przed nadmiernym słońcem i wiatrem, które ją wysuszają. Nie owijaj jej szczelnie folią i nie przysypuj mokrymi liśćmi, bo lawenda źle znosi nadmiar wilgoci przy korzeniach. Więcej w poradniku lawenda w ogrodzie.

Podlewanie zimozielonych przed zamarznięciem gleby

Tuje, cisy, bukszpany, różaneczniki czy lawenda tracą wodę przez liście i igły także zimą. Gdy ziemia jest zamarznięta, korzenie nie mogą jej uzupełnić, a słońce i wiatr przyspieszają wysychanie. Uniwersytet Wisconsin–Madison opisuje to jako uszkodzenia zimowe (ang. winter burn): igły i liście brązowieją, a szkody widać zwykle pod koniec zimy i wiosną. W Polsce mówi się o suszy fizjologicznej.

Co robić w listopadzie:

1. Podlej obficie przed zamarznięciem gleby, zwłaszcza po suchej jesieni. Najbardziej narażone są rośliny posadzone w tym roku, rosnące pod okapem dachu i na wietrznych, otwartych miejscach.
2. Wyściółkuj glebę korą lub kompostem wokół roślin, ale nie dosypuj ściółki pod sam pień. Ściółka ogranicza parowanie i wahania temperatury gleby.
3. Osłoń od wiatru i słońca najbardziej wystawione okazy, np. jutą rozpiętą na palikach po stronie południowej i zachodniej. Uniwersytet Wisconsin odradza ciasne owijanie pojedynczych roślin, bo pod szczelnym opakowaniem zbiera się wilgoć i lód.
4. Podlewaj w odwilże. Poradnik SODR zaleca podlewanie zimozielonych w dni bezmroźne i bezdeszczowe, także w roślinach w donicach.

Trawnik i liście

Trawnik kosi się tak długo, jak trawa rośnie. Rozszerzenie Uniwersytetu Nebraski zaleca przy ostatnim koszeniu nieco niższe ustawienie noża, około 5–6 cm, co ogranicza ryzyko pleśni śniegowej. Zbyt długa trawa kładzie się pod śniegiem, a zbyt nisko skoszona gorzej znosi mróz.

Liście nie mogą zalegać na trawie przez zimę. Gruba warstwa dusi darń i sprzyja chorobom grzybowym. Można je zgrabić albo rozdrobnić kosiarką z funkcją mulczowania, jeśli jest ich niewiele. Zgrabione liście to dobry materiał do kompostownika lub ściółka na rabaty z bylinami. Liści z roślin chorych, np. róż z czarną plamistością, lepiej nie kompostować.

Zimą, jak przypomina SODR, nie chodzi się po zamarzniętym trawniku i nie zsypuje na niego dużych hałd śniegu: zmarznięte źdźbła łatwo się łamią i gniją.

Oczko wodne

Przed zimą wyłów z oczka opadłe liście i obumarłe części roślin, najlepiej rozpinając wcześniej siatkę nad wodą. Gnijąca materia zużywa pod lodem tlen. Jeśli trzymasz ryby, tafla nie powinna zamarznąć całkowicie: pomaga wkładka przeciwlodowa lub napowietrzacz. Lodu nie rozbija się uderzeniem, bo fala ciśnienia stresuje ryby. Pompy i filtry, które nie są przeznaczone do pracy zimą, wyjmuje się zgodnie z instrukcją producenta. O głębokości potrzebnej do zimowania ryb piszemy w artykule o oczku wodnym w ogrodzie.

Krany, węże i narzędzia

Woda zamarzając zwiększa objętość, więc pozostawiona w rurach i wężach rozsadza je. Przed pierwszymi mrozami:

• zamknij zawór odcinający zewnętrzny kran (zwykle w piwnicy lub kotłowni) i odkręć kran na zewnątrz, żeby woda wypłynęła,
• opróżnij węże ogrodowe i schowaj je w suchym pomieszczeniu bez mrozu,
• w systemie nawadniania odetnij dopływ wody, wyłącz sterownik i usuń wodę z rur zgodnie z instrukcją producenta,
• opróżnij beczki na deszczówkę lub przynajmniej zostaw w nich miejsce na rozszerzający się lód.

Poradnik SODR zaleca też oczyścić narzędzia z ziemi, zabezpieczyć części metalowe cienką warstwą smaru, a kosiarkę spalinową przygotować do przechowania: opróżnić z paliwa, wyczyścić od spodu i oddać nóż do naostrzenia.

Donice na tarasie

Rośliny w pojemnikach zimują gorzej niż w gruncie, bo ziemia w donicy przemarza ze wszystkich stron. SODR zaleca przeniesienie donic z trwałymi roślinami, np. iglakami i bukszpanami, w zaciszne miejsce albo ich okrycie. W praktyce:

• ustaw donice blisko ściany domu, z dala od wiatru, na podkładkach lub deskach, a nie bezpośrednio na zimnych płytach,
• owiń pojemnik matą kokosową, jutą lub kilkoma warstwami włókniny,
• pilnuj wilgotności – zimozielone w donicach przy braku opadów wysychają szybciej niż w gruncie,
• gatunki niezimujące w gruncie, np. lawendę francuską czy hortensje w pojemnikach, przenieś do jasnego, chłodnego pomieszczenia bez mrozu.

Krótkie odpowiedzi

Czy w listopadzie można jeszcze sadzić? Sadzenie roślin w pojemnikach jest możliwe, dopóki ziemia nie zamarzła, ale roślina ma mało czasu na ukorzenienie się. Posadzone późno krzewy trzeba dobrze podlać i wyściółkować, a gatunki wrażliwe, jak lawenda, lepiej sadzić wiosną.

Czy okrywać rośliny folią? Nie. Folia nie przepuszcza powietrza i pary wodnej, więc rośliny się pod nią zaparzają. Lepszy jest stroisz, juta albo włóknina zimowa.

Co zrobić z mokrym śniegiem na iglakach? Strząsać go delikatnie, bo może połamać i rozgiąć gałęzie. Kolumnowe iglaki można na zimę luźno owiązać sznurkiem.